Liczby, od których warto zacząć
Do 22 kwietnia 2026 r. Krajowa Administracja Skarbowa wszczęła 243 postępowania w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie sankcji i nałożyła 138 kar na kwotę ponad 74,4 mln zł. W pierwszym kwartale 2026 r. 122 osoby otrzymały zarzuty prokuratorskie, zapadło 10 prawomocnych wyroków, a do sądów trafiło 13 kolejnych aktów oskarżenia. Ponad połowa (56%) unijnych alertów celnych dotyczących obchodzenia sankcji pochodzi z Polski.
To nie jest statystyka o Rosji. To statystyka o polskiej branży TSL.
Polska Izba Spedycji i Logistyki interweniowała w 2026 r. w sprawie decyzji nakładających na podmioty logistyczne wielomilionowe zobowiązania związane z przewozami z lat 2021–2026, wskazując, że w wielu przypadkach kwoty przekraczają możliwości finansowe przedsiębiorstw i stwarzają realne zagrożenie utraty płynności lub upadłości jeszcze przed sądową weryfikacją stanowiska organów.
To jest sedno problemu biznesowego: w logistyce ryzyko sankcyjne materializuje się szybciej niż działa ochrona sądowa.
Dlaczego to spedytor, a nie eksporter, ponosi ciężar
Struktura odpowiedzialności w łańcuchu dostaw jest asymetryczna. Eksporter zna towar. Importer zna odbiorcę. Spedytor zna dokument — i to on składa zgłoszenie, występuje jako główny zobowiązany w tranzycie i jest osiągalny dla organu.
Narasta problem obciążania przewoźników, spedytorów i głównych zobowiązanych w procedurze tranzytu odpowiedzialnością za należności celne, VAT i inne opłaty wynikające z późniejszego zakwestionowania klasyfikacji taryfowej, opisu lub deklarowanej zawartości towarów przewożonych w zaplombowanych kontenerach. W praktyce oznacza to, że nakaz zapłaty trafia do agencji celnej lub spedytora, a nie do sprawcy nieprawidłowości.
Wniosek operacyjny: ochrona przed tym ryzykiem nie polega na lepszym prawnikiem po fakcie. Polega na udokumentowanej należytej staranności przed przyjęciem zlecenia.
Sześć obszarów ekspozycji, które trzeba domknąć
1. Dowód odprawy celnej w kraju przeznaczenia — 45 dni
Nowelizacja ustawy sankcyjnej obowiązująca od 26 lutego 2025 r. wprowadziła obowiązek przedłożenia naczelnikowi urzędu celno-skarbowego dokumentu potwierdzającego dokonanie odprawy celnej w państwie przeznaczenia — w terminie 45 dni od wyprowadzenia towarów poza obszar celny UE. Przy imporcie drewna i produktów drewnianych przewidziano obligatoryjne przedkładanie dowodów pochodzenia.
Za brak wymaganych oświadczeń przy zgłoszeniach celnych potwierdzających, że tranzyt przez Rosję lub Białoruś stanowi jedynie fragment trasy, albo za nieterminowe dostarczenie dowodu odprawy — kara do 500 tys. zł.
Ten obowiązek jest w praktyce niewykonalny bez procesu. Wymaga śledzenia przesyłki po dostawie, kontaktu z odbiorcą w państwie trzecim i systemu przypominania. Firmy, które próbują go realizować ręcznie, przekraczają termin.
2. Kirgistan — pierwsze użycie narzędzia antyobejściowego wobec państwa
20. pakiet po raz pierwszy uruchomił art. 12f rozporządzenia 833/2014 wobec państwa trzeciego, wpisując do załącznika XXXIII w odniesieniu do Kirgistanu dwie pozycje CN: centra obróbcze do metali (8457 10) oraz aparaturę do odbioru, konwersji, transmisji i regeneracji głosu, obrazu lub danych (8517 62).
Uzasadnienie oparto na danych handlowych: import towarów wysokiego priorytetu z UE do Kirgistanu wzrósł o ok. 800% względem poziomu przedwojennego, a eksport tych samych towarów z Kirgistanu do Rosji — o ok. 1200%.
To sygnał kierunkowy. Mechanizm istnieje i został przetestowany. Kolejne państwa są kwestią decyzji politycznej, nie legislacyjnej.
3. Zakaz tranzytu i rozszerzenie list towarowych
20. pakiet rozszerzył listę towarów objętych zakazem tranzytu przez Rosję oraz listy towarów eksportowych (załączniki VII i XXIII — m.in. wyroby ze stali, narzędzia do produkcji metali, ciągniki przemysłowe, szkło laboratoryjne, wysokowydajne smary) i importowych (załącznik XXI — m.in. surowce, metale, minerały, złom stali i innych metali, chemikalia). Dla części nowych towarów w załączniku XXIIIH przewidziano okres wygaszania do 25 lipca 2026 r. dla umów zawartych przed 24 kwietnia 2026 r.
21. pakiet dodał kolejne ograniczenia importowe obejmujące m.in. rudy miedzi, niklu, ołowiu i metali szlachetnych, cynk nieobrobiony, tlenki cynku i chromu, wyroby szklane oraz części samochodowe.
Praktyczny skutek: kod CN, który wczoraj był neutralny, dziś może być objęty zakazem. Bez zautomatyzowanej kontroli klasyfikacji ryzyko jest nie do opanowania przy wolumenie.
4. Obowiązki należytej staranności wynikające z art. 12g i 12gb
Od 20 marca 2024 r. art. 12g wymaga zamieszczania w umowach z kontrahentami spoza UE i spoza państw partnerskich klauzuli zakazującej reeksportu do Rosji dla określonych kategorii towarów. Art. 12gb, obowiązujący od 26 grudnia 2024 r., nakłada obowiązek identyfikacji i oceny ryzyka wywozu do Rosji, udokumentowania tych ocen i wdrożenia odpowiednich polityk, kontroli i procedur — a także zapewnienia, by podmioty spoza UE należące do operatora lub przez niego kontrolowane spełniały te same wymogi.
Przewidziano wyłączenie dla podmiotów sprzedających wyłącznie w UE lub do państw partnerskich z załącznika VIII (m.in. USA, Japonia, Wielka Brytania, Korea Południowa, Australia, Kanada, Nowa Zelandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein, Islandia).
5. SENT — rozszerzenie zakresu od marca 2026 r.
Od 17 marca 2026 r. system monitorowania przewozu towarów SENT objął nowe kategorie, w tym odzież, odzież używaną i obuwie. Przeprowadzono już blisko 700 kontroli. To odrębny reżim od sankcyjnego, ale zbiegający się z nim operacyjnie: ten sam pojazd, ten sam dokument, ten sam organ kontrolny.
6. Wielka Brytania — nowe kontrole końcowego zastosowania
Od 13 maja 2026 r. brytyjskie Sanctions (EU Exit) (Miscellaneous Amendments) Regulations 2026 wprowadziły Sanctions End-Use Controls — nowy wymóg licencyjny uruchamiany, gdy rząd uzna, że istnieje wysokie ryzyko przekierowania towarów do jurysdykcji objętej sankcjami. Eksporter jest formalnie informowany przez DBT lub OTSI; wywóz po takim powiadomieniu bez licencji stanowi przestępstwo. Kary cywilne w Wielkiej Brytanii nakładane są na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej — bez wykazania wiedzy o naruszeniu.
Polskie firmy obsługujące przesyłki z brytyjskim elementem powinny traktować to jako obowiązek własny, nie kontrahenta.
Trzy błędy, które kosztują najwięcej
Błąd 1: „my tylko przewozimy". Organ nie rozróżnia roli handlowej i logistycznej przy ocenie udziału w naruszeniu. Rozróżnia natomiast firmę z udokumentowaną procedurą od firmy bez procedury.
Błąd 2: kontrola po fakcie. Weryfikacja zlecenia po jego przyjęciu nie chroni. Chroni odmowa przyjęcia albo warunkowe przyjęcie z dokumentacją.
Błąd 3: brak archiwum decyzyjnego. Postępowania dotyczą przewozów z lat 2021–2026. Firma, która nie potrafi odtworzyć, dlaczego przyjęła zlecenie cztery lata temu, przegrywa sprawę niezależnie od tego, czy miała rację.
Plan wdrożenia na 90 dni
Dni 1–30 — kontrola wejścia
Wdroż procedurę oceny zlecenia przed przyjęciem: kod CN, kraj przeznaczenia, odbiorca końcowy, trasa, sygnały ostrzegawcze.
Zbuduj listę kierunków podwyższonego ryzyka: Kirgistan, Kazachstan, Armenia, Gruzja, Turcja, ZEA, Serbia, Chiny (w tym Hongkong).
Ustal zasadę: brak informacji o użytkowniku końcowym = brak przyjęcia zlecenia.
Dni 31–60 — kontrola dokumentacyjna
Uruchom proces pozyskiwania dowodów odprawy celnej w kraju przeznaczenia w terminie 45 dni, z automatycznym przypomnieniem i eskalacją.
Zweryfikuj wzory umów pod kątem art. 12g — klauzula zakazu reeksportu z prawem audytu i sankcją kontraktową, a nie samą deklaracją.
Udokumentuj ocenę ryzyka wymaganą art. 12gb.
Dni 61–90 — dowód i odporność
Uporządkuj archiwum decyzyjne: każde przyjęte i odrzucone zlecenie wysokiego ryzyka z uzasadnieniem.
Przeprowadź szkolenie dla dyspozytorów i handlowców — decyzje zapadają u nich, nie w compliance.
Przygotuj scenariusz postępowania na wypadek zajęcia towaru przez KAS: kto reaguje, w jakim czasie, jakie dokumenty są gotowe.
Jak wspieramy branżę TSL
Compliance Audit — logistyka i spedycja — przegląd procesu od przyjęcia zlecenia do archiwizacji, identyfikacja luk generujących ekspozycję na kary KAS, mapa ryzyka z priorytetyzacją i harmonogramem.
Internal Compliance Framework — kompletny zestaw procedur dopasowany do modelu operacyjnego spedytora lub przewoźnika: kryteria odmowy, ścieżka eskalacji, wzory oświadczeń i klauzul, rejestr decyzji.
Trade Compliance Advisory — bieżące wsparcie w sprawach spornych: klasyfikacja towaru, ocena trasy, weryfikacja kontrahenta w państwie trzecim, przygotowanie stanowiska w postępowaniu kontrolnym.
Compliance Training dla branży TSL — szkolenie operacyjne dla dyspozytorów, handlowców i agentów celnych: rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych, obsługa dokumentacji, praktyka odmowy zlecenia bez utraty klienta.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 10 sierpnia 2026 r.